Connect with us

Gündem

Koronavirüs salgını sözlüğü

Published

on

Koronavirüs salgını sözlüğü
Reklamlar

Çin’in Wuhan bölgesinde ortaya çıkan ve tüm dünyaya hızla yayılan koronavirüs salgınıyla birlikte, birçok yeni terim de haber kaynaklarına ve günlük hayata girdi. En sık okunan ve duyulan terimleri derledik.

  • ACE2 (Anjiyotensin Dönüştürücü Enzim 2): En çok akciğer, kalp ve böbrekte bulunan bir protein. Bu protein akciğerin iltihap yapmasını ve su toplamasını önlüyor. Ancak Corona virüsü ACE2’ye yapışarak işlevini bozuyor. ACE2’nin yüksekliği hastalık riskini de arttırıyor.
  • Altta yatan hastalık: Astım, şeker, HIV, kronik akciğer hastalığı, kanser, kalp damar hastalıkları gibi uzun dönemli yaşanan sağlık sorunları
  • Antikor: Herhangi bir hastalığa neden olan etkenleri zararsız duruma getirmek için vücudun ürettiği organik bağışıklık maddesi
  • Asemptomatik: Semptom (belirti) vermeyen, sessiz seyreden hastalık
  • Aşı: Bazı virüsler karşısında etkisiz kalabilecek antikorların harekete geçmesi için kullanılan ve kas, damar ya da ağız yoluyla vücuda verilen eriyik. Vücuda aşı yolu ile zayıflatılmış veya öldürülmüş mikrop verilirse, vücut bu mikropların maddelerine karşı antikor üreterek direnç kazanır.
  • Bağışıklık (immün) yetmezliği: Kronik bir sağlık sorunu, ilaçla baskılama ya da yetersiz beslenme gibi sebeplerle vücudun savunma sistemi elemanları arasındaki koordinasyonun bozulması. Bağışıklığı zayıf olanların mikroplarla ve hastalıklarla savaşı başarısız olabiliyor.
  • Corona virüsü: Soğuk algınlığından SARS (Şiddetli Akut Solunum Sendromu) ve MERS (Ortadoğu Solunum Sendromu) gibi ağır seyreden hastalıklara neden olan virüs ailesi
  • COVID-19: Yeni tip Corona virüsü SARS-CoV2’nin neden olduğu solunum yolu hastalığına Dünya Sağlık Örgütü’nün verdiği kısaltma isim (Corona Virus Disease of 2019)
  • Çan eğrisini düzleştirmek: Birim zamanda daha az sayıda insanın hastalığa yakalanması ilkesi. Virüsün yavaşlatılarak hastanelerin ve ülkelerin altyapısının yoğunluktan çökmesini engelleme amacını taşıyor.
  • Çift kör çalışma: Klinik araştırma ve deneylerde yanlılığı azaltmak amacıyla kullanılan bir yöntem. Araştırma kapsamına alınan deneklere yeni yöntemin mi ‘placebo’nun mu uygulandığını ne araştırmacılar ne de denekler bilir.
  • ECMO (Ekstrakorporal Membran Oksijenizasyonu): Ventilatör yani suni solunum cihazından farklı olarak hem kalp ve akciğer yetmezliği durumlarında, bu organların görevini üstlenen makine. Solunum dışında kan dolaşımını da sağlar.
  • Enfeksiyon: Hastalık yapıcı (patojen) bir mikroorganizmanın insan vücuduna girdikten sonra, üreyip çoğalarak, istenmeyen belirtiler ve/veya hastalıklar oluşturması
  • Enfekte: Enfeksiyon geçiren kişi
  • Entübasyon: Solunumun veya solunum yolunun korunması, devamlı havalandırma sağlanması gerektiğinde, akciğerlere oksijenin mekanik ventilasyonla verilmesi gerekti­ği anlarda solunum yoluna ağız ya da burun yoluyla özel bir tüp yerleştirilmesidir. Hava yolunun açık kalmasını sağlayan tıbbi müdahale sayesinde hastaya gerektiğinde akciğerlerle ilgili bazı ilaçlar da bu yoldan verilir.
  • Entübe: Tedavisinde entübasyon yönteminin kullanıldığı hasta
  • Epidemi (Salgın): Bir hastalığın veya başka bir durumun yaygınlaşması ve birçok kimseye birden bulaşması
  • Epidemiyoloji: Toplumdaki hastalık, kaza ve sağlıkla ilgili durumların dağılımını, görülme sıklıklarını ve bunları etkileyen belirteçleri inceleyen bir tıp bilimi dalı.
  • Fomit (Fomis): Parazit ya da mikrop gibi enfeksiyon etkenlerini taşıyabilen herhangi bir cansız obje. Kapı ya da araba kolu, kağıt ya da bozuk para, otobüs ya da metro tutacakları gibi.
  • Gönüllü karantina: Kişi virüsü taşımasa ve hasta olmasa da olası bir temas nedeniyle evde kalması
  • İzolasyon (Tecrit): Hastaların sağlıklı bireylerden, hastalığın yayılmasını engellemek için uzak durması
  • Karantina: Bulaşıcı bir hastalığın yayılmasını önlemek için belli bir bölgenin veya yerin kontrol altında tutulup giriş çıkışların engellenmesi biçiminde uygulanan sağlık önlemi
  • KKE Kişisel Koruyucu Ekipman (Donanım): Özellikle sağlık çalışanlarının bulundukları ortamda önce kendileri sonra da çevrelerinin güvenliğini korumak için kullandıkları malzemeler. Bu ekipman içerisinde eldiven, maske, yüz koruyucu, tıbbi tulum, önlük sayılabilir.
  • Klorokin ve (hidroksiklorokin): Kinin türevi ilaçlar. Sıtma, romatoid artrit (RA), sistemik lupus gibi hastalıklarda kullanılır. Ağız yoluyla alınır. Ayrıca yeni tip Corona virüsüne bağlı enfeksiyonlar için deneysel bir tedavi olarak kullanılmakta.​
  • Kuluçka süresi (Incubation): Virüsle karşılaştıktan ilk belirtilerin ortaya çıkmasına kadar geçen süre
  • Mortalite: Genel nüfus içinde belli bir hastalığa bağlı ölüm oranı
  • Müşahade (Gözlem): Hastalıklara müdahale ya da tedavi öncesinde uygulanan, sürekli tetkiklerle hastanın takip edildiği tıbbi yaklaşım
  • N95: Özellikle viral enfeksiyonlarda bulaşıcılığı engelleyebilen, 5 mikrondan küçük partikülleri tutan bir maske türü
  • Pandemi: Dünyada eşzamanlı olarak çok yaygın bir şekilde çok fazla sayıda insanı tehdit eden bulaşıcı hastalıklara verilen isim
  • R-Sıfır ya da R0: Temel bulaşıcılık ya da üreme katsayısı. Virüsün bulaştığı kişinin kendisi hariç ortalama kaç kişiyi enfekte edebileceğini gösteren bir sayı
  • RS-CoV2: Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan yeni Corona virüsünün resmi adı
  • Semptom (belirti): Alışılmışın dışında bir durum nedeniyle vücut işlevlerindeki bozukluklar
  • Semptomatik tedavi: Hastalık belirtilerinin giderilmesine yönelik tedavi
  • Sepsis: Vücutta olan enfeksiyonun kana karışıp, ciddi reaksiyonlara neden olması. Kan zehirlenmesi
  • Sosyal mesafe koymak: Hastalığın yayılmasını önlemek için kalabalık ortamlardan, gerekli olmayan sosyal buluşmalardan uzak durmak, evden çıkmamak, zorunlu sosyalleşme halinde arada en az bir metre boşluk bırakmak, el sıkma, sarılma ve öpüşme gibi sosyal temaslardan uzak durmak
  • Sporadik Enfeksiyon: Bir enfeksiyon hastalığının seyrek biçimde, tek tek olgular halinde, herhangi bir zaman ya da mekandan bağımsız ya da düzeni olmaksızın ortaya çıkması
  • Sürü bağışıklığı: Toplumda yeterli sayıda insanın, herhangi bir enfeksiyona karşı topluca bağışıklık geliştirmesi. Sürü bağışıklığı sağlamak için nüfusta gerekli bağışıklık oranının yüzde 70-80 olması gerekir. Aşı ile sağlanamıyorsa, bu bağışıklığı oluşturmanın tek yolu, nüfusun çoğunluğunun hastalığa yakalanmasıdır.
  • Vaka: Hastalıkla uyum gösteren belirtileri taşıyan kişi
  • Vaka kümeleri (Cluster): Belirli bir alanda toplu olarak görülen hastalar ​
  • Ventilatör (Solunum Cihazı): Havayı akciğerlerin içine ve dışına hareket ettirerek mekanik solunum sağlamak suretiyle fiziksel olarak nefes alamayan veya yetersiz nefes alan bir hastaya nefes vermek için tasarlanmış makine
  • Virüs: Hastalandırma yeteneğine sahip, gözle görülemeyecek kadar küçük yapıda, çoğalabilmek için mutlaka canlı bir yapıya ihtiyaç duyan organizma. İçlerine girdikleri yani konak hücreyi imha ederek hastanın vücudunda hızla çoğalmaya devam ederler.
  • World Health Organization (WHO): Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)
  • Yakın temas (Doğrudan temas): Kişilerin fiziken birbirlerine solunum yolu zerrecikleri dahil vücut sıvılarını bulaştıracak kadar yakın olması
  • Zoonotik virüs: Kaynağı hayvanlar olan ve insanlara geçebilen virüs

Gündem

Koronavirüs salgını sırasında uçak yolculuğu ne kadar güvenli?

Published

on

By

Koronavirüs salgını sırasında uçak yolculuğu ne kadar güvenli?
Reklamlar

Koronavirüs salgını sırasında dünya genelinde uçak yolculukları durma noktasına geldi. Nisan’daki düşüş, geçen yılın aynı dönemine oranla yüzde 95 civarındaydı.

Bazı havayolu şirketleri hiç uçak kaldırmadı, bazıları ise tedarik zincirinin devamına katkıda bulunmak ve ne kadar olursa para kazanabilmek için kargo taşımacılığına yöneldi.

Uçuşlarını askıya alan birçok şirket şimdi yeniden seferlerine başlıyor. Easyjet, bu ayın başlarında uçuşlarına sınırlı sayıda seferle başladı. Ryanair Temmuz’dan itibaren uçuşlarının yüzde 40’ını başlatacağını söylüyor. Sınırlı sayıda sefer başlatan Air France ve Lufthansa da talebe göre uçuşlarını artırmayı umuyor.

İngiltere’de ise 8 Haziran’da alınan bir kararla, ülkeye giriş yapanların iki hafta süreyle kendilerini karantinaya alma zorunluluğu getirildi. Bu karar, uçak yolculuğu yapacak olanların durumunu zorlaştırdı.

Fakat hükümetin riskin düşük olduğu belli ülkeler için bu kuralı yakında kaldıracağı konuşuluyor. Böyle bir karar, insanların popüler turizm merkezlerine gidebilmelerini sağlayacak.

Peki yolcular, güvenli bir şekilde uçabilecek mi? Ya da enfeksiyon riski altında mı olacaklar?

İki arka ya da iki ön sıra kuralı

Covid-19, görece yeni bir virüs. Bu nedenle uçak yolcuları arasında virüsün nasıl yayılabileceğine dair yeterince veri yok. Ama daha önce solunum yolu hastalıklarının uçaklarda nasıl yayıldığına ilişkin yapılmış araştırmalar var.

ABD Hastalık Koruma ve Kontrol Merkezleri CDC, mevcut veriler ışığında ciddi enfeksiyonları bulunan kişilerin iki sıra önünde ve iki sıra arkasında oturan yolcuları izlemeye çalışıyor.

2018’de Atlanta’daki Emory Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmada yolcular ve mürettebatın uçak içindeki hareketleri temel alınarak bunun hastalığın bulaşmasına nasıl etkisi olduğuna bakıldı.

‘Bir metre uzaktakiler için sorun yok’

Bilgisayar modellemelerine dayandırılan araştırmada şu sonuca varıldı:

“Zerrecik yoluyla bulaşan solunum yolu hastalıklarında, hasta kişiden bir metre daha uzakta oturan kişilere hastalık bulaşmasıolası değil. Bu nedenle hastalığın bulaşma olasılığı bir ön ya da bir arka sırayla sınırlı.”

Buna tezat bir şekilde, aynı bilim insanları tarafından yapılan başka bir araştırmada, gerçek hayat koşullarında Sars ya da grip vakalarında, hastaların sadece yakınındakilere değil, uzakta oturan yolculara da virüs bulaştırabileceğine işaret ediyordu.

Uzmanlar buna şöyle bir açıklama getiriyor:

“Hasta olan yolculardan bazıları, hastalığı zerrecikleri soluyarak değil, havaalanında, uçağa binerken ya da uçaktan çıkarken veya mikroplu yerlere temas ederek kapmış olabilir.”

Simülasyonlar da kabin memurlarının uçak içinde farklı yerlere gittiği ve yolcularla yakın temasta bulunduğu için hastalık bulaştırabileceğine işaret ediyor ve hasta olan personelin uçmaması gerektiği belirtiliyor.

15 saatlik uçuşta iki hasta vardı, kimse koronavirüse yakalanmadı

Kanada kamu sağlığı yetkilileri, Guangzhou-Toronto seferini yapan bir uçakta iki yolcuda Covid-19 bulunduğunu ancak sonrasında başka bir hiçbir yolcunun hastalığa yakalanmadığını tespit ettiklerini söylüyor.

15 saat süren uçuşta 350 kişi vardı. Birçok kişi, kapalı bir alanda uzun süre oturma sonucu kaçınılmaz olarak hastalığın yayılabileceğini düşünse de Airbus’un baş mühendisi bunun doğru olmadığını söylüyor.

Airbus’un baş mühendisi: Uçaktaki hava çok temiz

Jean-Brice Dumont, modern uçakların hava çok temiz olacak şekilde tasarlandığını belirterek “Matematiksel olarak hava iki-üç dakikada bir yenileniyor. Bu, saatte 20-30 kere etrafınızdaki havanın tamamen yenilenmesi anlamına geliyor” diyor.

Normalde motor yoluyla uçağın dışından alınan hava, kabin içindeki dönüştürülmüş havayla karıştırılıyor. Sıcaklık ve nemi doğru seviyede tutmak için yeniden kullanılan dönüştürülmüş hava, hastanelerdekine benzer HEPA (Çok hassas hava filtresi) filtrelerinden geçiriliyor.

‘HEPA filtreleri koronavirüsü yakalıyor’

Covid 19’un çapı yaklaşık 125 nanometre (bir nanometre, metrenin bir milyarda biri) ve HEPA filtrelerinin parçacık yakalama kapasitesi içinde. Bu filtreler 10 nanometre ve daha büyük parçacıkları tutabiliyor.

Dumont şöyle diyor:

“HEPA filtrelerinin standardı var. Ticari havacılıkta en yüksek standartlar söz konusu. Covid-19 büyüklüğündeki küçük parçacıkların yüzde 99,97’sini filtreliyorlar. Havanın akış yönü de enfeksiyon riskini asgariye indirecek şekilde tasarlanmıştır.

“Hava dikey olarak hareket ediyor. Başınızın üzerinden verilen hava ayaklarınızın altından boşaltılıyor. Bu da havadaki herhangi bir şeyin yayılma seviyesini azaltıyor. Yani birinci sırada oturan bir yolcu 20’nci sıradaki bir yolcuya hastalık bulaştıramaz.”

Peki bu yeterli mi?

Havanın yukarıdan aşağı olan hareketi yerinden kalkan yolcular ya da kabin görevlileri tarafından bozulabilir. Böylece havayla taşınan partiküllerin yolu değişebilir.

Leicester Üniversitesi’nden virolog Dr. Julian Tang, HEPA filtreleri işe yarasa da tüm Covid-19 zerreciklerini ya da parçacıkları yakalamayabileceğini söylüyor. Dr. Tang, sonuçları bu ay yayımlanan, Covid-19’un kapalı alanlarda yayılmasını azaltma riskinin incelendiği bir araştırmada görev aldı.

‘Filtrelere sadece büyük hava akımlarında işe yarar’

Tang şunları söylüyor:

“Filtreleme, sadece büyük hava akımlarında işe yarar. Uçak yolculuğu sırasında hastalıkların çoğu, yakın mesafeden yüz yüze temas yoluyla geçiyor. Uçak tren ve otobüslerde dikkat etmeniz gereken şey, yakın mesafeden parçacık solumamaktır. En büyük risk budur.”

‘Uzakta olmak riski azaltmaz. Zerrecikler 16 metre uzağa gidebilir’

Dr. Tang, uzakta olmanın da riski azaltmadığına dikkat çekerek şöyle devam ediyor:

“Covid-19’un havada ne kadar kaldığı bir dizi faktöre bağlı. Bu, insanlara, enfeksiyonunuzun durumuna bağlı. Tüm zerreciklerin iki metre çapında bir alana düşeceğini söyleyemezsiniz. Bazı küçük zerrecikler havada asılı kalıp 16 metre kadar uzağa gidebiliyor ve bunların hepsi virüs taşıyabilir” diyor.

Ancak Jean-Brice Dumont, maske takmak, dirseğe öksürmek ya da hapşırmak gibi basit önlemlerin riski asgariye indirebileceğini vurguluyor, yolculardan mutlaka maske takmalarını istediklerini hatırlatıyor.

‘Uçakta fiziksel mesafe gerekli değil’

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA)’nın emniyetten sorumlu başkan yardımcısı Nick Careen ise uçakta fiziksel mesafenin gerekli olmadığını söylüyor. Careen, asıl önemli olan şeyin kabinin sık sık ve iyice temizlenmesi ve yolcuların belli bir alanda toplanmasının önlenmesi olduğunu söylüyor ve bunun tuvalet için kuyruğa girilmesinin yasaklanmasını da içerebileceğini belirtiyor.

Virolog Dr. Tang bunu reddediyor ve “Sorun şu: Örneğin ekonomi sınıfında bir kişinin 60 santimetre yakınında oturuyorsunuz. Bu kişi öksürüp hapşırıyor. Bu zerrecik filtrelemesistemine ulaşamadan size gelebilir” diyor.

Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) havayolu şirketleri ve havalimanları için riski azaltmaya yönelik bir dizi kural belirledi. Bu kurallar bagaj tesliminden itibaren yolculuğun her aşamasını kapsıyor.

Uçak yolculuğu için tavsiyeler

İngiltere Hükümeti, bunları temel alarak bir genelge yayımladı:

  • Tüm bagajlar içeri verilmeli
  • Yolcular havaalanında ve uçakta maske takmalı
  • Personelle yüz yüze temastan asgariye indirilmeli
  • Yolcular, mümkün olduğu kadar yerlerinden kalkmamalı
  • Kabin memurları yolcuların tuvalet önünde toplanmasını ya da sıra olmasını önlemeli

Dr. Tang: Ben uçağa binerim

IATA’dan Nick Green enfeksiyonu önlemenin tek bir sihirli yolu olmadığını söyllerken Dr. Tang, kendisinin bazı önlemler alarak uçağa binebileceğini belirtiyor ve “Uçağa binersem maske takarım. Yüzde yüz olmasa bile bir dereceye kadar korunmuş olurum” diyor.

Kaynak: BBC Türkçe

Okumaya Devam Et

Gündem

12 yaşındaki Orhan: Kolonyanın yandığını yanarak öğrendim

Erzincan’da üzerine kolonya döküp çakmağı çakınca alevler içinde kalan 12 yaşındaki Orhan K., yaralandı. Vücudunda ikinci ve üçüncü derece yanıklar oluşan Orhan K., kolonyanın yanıp yanmayacağını merak ettiği için çakmağı çaktığını belirterek, “Kolonyanın yandığını yanarak öğrendim” dedi.

Published

on

By

12 yaşındaki Orhan: Kolonyanın yandığını yanarak öğrendim
Reklamlar

Erzincan’da oturan Altun K.’nin 5 çocuğundan en küçüğü olan Orhan K., evde tek başına oturduğu sırada üzerine kolonya döktü. Kolonyanın yanıp, yanmayacağını merak eden Orhan K., mutfaktan aldığı çakmağı yakınca bir anda alevler içinde kaldı. Yanan kıyafetlerini çıkaramayan Orhan K., koşarak dışarı çıkıp bahçede oturan annesi ve yakınlarından yardım istedi. Gördükleri manzara karşısında şaşkına dönen anne ve yakınları bir anda ne yapacaklarını şaşırdı. Küçük çocuğun dayısı Cemal Bayram, yeğeninin üzerinde yanan kıyafetleri çıkartarak kurtardı.

Ambulansla Binali Yıldırım Üniversitesi Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ne kaldırılan Orhan K., yapılan ilk müdahalenin ardından sevk edildiği Erzurum Şehir Hastanesi Yanık Merkezi’nde tedaviye alındı.

‘Benim yaptığımı kimse yapmasın’

İzzetpaşa Ortaokulu 5’inci sınıf öğrencisi Orhan K.’nın sağlık durumunun iyi olduğu bildirildi. Vücudunda iki ve üçüncü derece yanıklar bulunan Orhan K., “Evde elimi yüzümü yıkadıktan sonra üzerime kolonya döktüm. Sonra bunun yanıp yanmayacağını merak ettim. Mutfaktan aldığım çakmağı yakınca alevler içinde kaldım. Söndürmeye çalıştım ama söndüremedim. Bağırarak dışarı çıkıp bahçede oturan annemlerden yardım istedim. Dayım üzerimdeki kıyafetleri çıkardı. Ama canım çok yandı. Kolonyanın yandığını yanarak öğrendim. Benim yaptığımı kimse yapmasın” diye konuştu.

Okumaya Devam Et

Gündem

Cezaevinden izinli çıktı, gündüz refakat ettiği yaşlıların gece evini soydu

Denizli’nin Pamukkale ilçesinde, cezaevinden izinli çıkan hükümlü, gündüz hastanede refakatçisi olmayan yaşlılara yardım bahanesiyle yaklaşıp geceleri ise evlerini soydu.

Published

on

By

Cezaevinden izinli çıktı, gündüz refakat ettiği yaşlıların gece evini soydu
Reklamlar

Gerçekleştirdiği hırsızlık olaylarının ardından sosyal medyada türkü söylediği videoları paylaşan hükümlü, JASAT ekiplerinin 110 saatlik kamera incelemesi sonucu yeni kurbanının başında refakatçilik yaparken yakalandı. Edinilen bilgiye göre; jandarmanın dedektifleri olan Jandarma Suç Araştırma Timi (JASAT), Pamukkale ilçesinde son 1 ay içerisinde meydana gelen 5 ayrı evden hırsızlık olayını araştırırken ilginç bir detaya ulaştı. Suç olaylarının meydana geldiği bölgede bulunan 45 eve ait güvenlik kameralarının 110 saattik kayıtlarını titiz bir şekilde inceleyen JASAT ekibi, hırsızlık olaylarını gerçekleştiren şüphelinin Salih Ramazan S. (30) olduğunu tespit etti.

Refakatçilik yapıp yalnız yaşlıların güvenini kazandı

Cezaevinden izinli olarak çıkan Salih Ramazan S’nin, gündüzleri hastane odalarını tek tek dolaşarak yanında refakatçisi olamayan yaşlılara yardım bahanesiyle yaklaştığı, gün boyu yanlarında kalıp refakat ettiği yaşlıların güvenlerini kazanarak adres bilgilerini elde ettiği ve gece ise öğrendiği adreslere giderek boş olan evlerde rahat bir şekilde hırsızlık yaptığı belirlendi.

JASAT ekiplerinin 110 saatlik kamera incelemesi sonucu yeni kurbanının başında refakatçilik yaparken yakalanan Salih Ramazan S’nin, hırsızlık, uyuşturucu ticareti ve mala zarar verme suçlarından 33 ayrı suç kaydının olduğu anlaşıldı. Son karıştığı 5 ayrı hırsızlık olayından hakim karşısına çıkan Salih Ramazan S., tutuklanarak izinli çıktığı cezaevine geri teslim edildi.

Benzerine az rastlanır bir yöntemle hırsızlık yapan ve çaldığı eşyaları 2. el eşya ticareti yapan iş yerlerine satan Salih Ramazan S’nin, gerçekleştirdiği hırsızlık olaylarının ardından türkü söyleyip sosyal medya hesabından paylaştığı görüntüleri ortaya çıktı.

Okumaya Devam Et

En Çok Okunanlar